Duszność spoczynkowa – przyczyny, diagnostyka i stany zagrożenia życia

Duszność spoczynkowa to uczucie braku powietrza występujące w stanie spoczynku, bez wysiłku fizycznego. Objaw ten może świadczyć o poważnych zaburzeniach układu oddechowego lub sercowo-naczyniowego i w wielu przypadkach wymaga pilnej oceny medycznej.

• Najczęstsze przyczyny obejmują POChP, astmę oraz ostrą niewydolność serca
• Nagła duszność może wskazywać na zatorowość płucną lub zawał mięśnia sercowego
• Obrzęk płuc prowadzi do gwałtownego pogorszenia wymiany gazowej
• Anemia może powodować uczucie braku tchu mimo prawidłowej pracy płuc
• Diagnostyka opiera się na badaniu klinicznym oraz badaniach laboratoryjnych i obrazowych

Zobacz też: Przewlekły kaszel – najczęstsze przyczyny i skuteczne leczenie

Czy przewlekła obturacyjna choroba płuc i astma oskrzelowa mogą powodować duszność w spoczynku?

Duszność spoczynkowa może występować w zaawansowanych stadiach przewlekłej obturacyjnej choroby płuc (POChP) oraz w ciężkim przebiegu astmy oskrzelowej.

POChP prowadzi do trwałego ograniczenia przepływu powietrza przez drogi oddechowe wskutek przewlekłego zapalenia i przebudowy oskrzeli. W zaawansowanych stadiach wymiana gazowa jest upośledzona nawet bez wysiłku, co skutkuje hipoksemią i uczuciem braku powietrza. Badania epidemiologiczne wskazują, że duszność jest głównym objawem ograniczającym jakość życia chorych.

Astma oskrzelowa w fazie zaostrzenia powoduje skurcz oskrzeli i zwiększone wydzielanie śluzu. W ciężkich napadach duszność może utrzymywać się również w spoczynku i wymagać pilnego leczenia rozszerzającego oskrzela.

Czy zatorowość płucna i zawał mięśnia sercowego są przyczyną nagłej duszności?

Nagła duszność spoczynkowa może być objawem zatorowości płucnej lub zawału mięśnia sercowego i stanowi bezwzględne wskazanie do pilnej diagnostyki.

Zatorowość płucna polega na zamknięciu tętnicy płucnej przez materiał zatorowy, najczęściej skrzeplinę. Dochodzi do nagłego zaburzenia przepływu krwi przez płuca i upośledzenia utlenowania krwi. Objawom często towarzyszy ból w klatce piersiowej i przyspieszenie akcji serca.

Zawał mięśnia sercowego może manifestować się dusznością jako dominującym objawem, zwłaszcza u osób starszych i kobiet. Mechanizm obejmuje upośledzenie kurczliwości mięśnia sercowego i rozwój ostrej niewydolności krążenia.

Do objawów wymagających natychmiastowej pomocy należą:

• Nagły, silny brak tchu
• Ból w klatce piersiowej
• Sinica warg lub palców
• Utrata przytomności

Jak ostra niewydolność serca i obrzęk płuc wpływają na oddychanie?

Duszność spoczynkowa jest typowym objawem ostrej niewydolności serca oraz obrzęku płuc.

W ostrej niewydolności serca dochodzi do nagłego spadku efektywności pompy sercowej, co powoduje zastój krwi w krążeniu płucnym. Wzrost ciśnienia w naczyniach płucnych prowadzi do przesięku płynu do pęcherzyków płucnych.

Obrzęk płuc skutkuje znacznym upośledzeniem wymiany gazowej i wymaga natychmiastowego leczenia szpitalnego. Pacjenci często przyjmują pozycję siedzącą w celu ułatwienia oddychania.

W diagnostyce wykorzystuje się:

• EKG
• RTG klatki piersiowej
• Oznaczenie BNP
• Gazometrię krwi tętniczej

Czy anemia i inne choroby ogólnoustrojowe mogą wywoływać duszność?

Duszność spoczynkowa może być także wynikiem anemii, w której dochodzi do zmniejszenia zdolności krwi do transportu tlenu.

Niski poziom hemoglobiny prowadzi do niedotlenienia tkanek mimo prawidłowej wentylacji płuc. Objawowi mogą towarzyszyć osłabienie i bladość skóry. W diagnostyce podstawowe znaczenie ma morfologia krwi.

Do innych przyczyn należą zapalenie płuc, odma opłucnowa oraz choroby neurologiczne, takie jak stwardnienie rozsiane czy stwardnienie zanikowe boczne, które wpływają na funkcję mięśni oddechowych. W niektórych przypadkach objaw może mieć podłoże psychogenne, na przykład w przebiegu nerwicy lękowej.

Q&A

Czy duszność w spoczynku zawsze oznacza poważną chorobę?
Często jest objawem wymagającym pilnej oceny, szczególnie gdy pojawia się nagle.

Kiedy wezwać pomoc medyczną?
Natychmiast, jeśli duszności towarzyszy ból w klatce piersiowej, sinica lub utrata przytomności.

Jakie badania wykonuje się na początku?
Zwykle obejmują EKG, RTG klatki piersiowej, gazometrię oraz badania laboratoryjne.

Czy anemia może powodować uczucie braku powietrza bez choroby płuc?
Tak. Niedobór hemoglobiny ogranicza transport tlenu do tkanek i wywołuje duszność.

Źródła:

1. Global Initiative for Chronic Obstructive Lung Disease (GOLD) Report.
2. Global Initiative for Asthma (GINA) Guidelines.
3. European Society of Cardiology (ESC). Guidelines for acute heart failure and myocardial infarction.
4. Konstantinides SV et al. ESC Guidelines on pulmonary embolism.
5. Harrison’s Principles of Internal Medicine. Dyspnea and respiratory disorders.