Nawracające zapalenie oskrzeli – przyczyny, diagnostyka i leczenie

Nawracające zapalenie oskrzeli to powtarzające się epizody stanu zapalnego błony śluzowej oskrzeli, objawiające się kaszlem i odkrztuszaniem wydzieliny kilka razy w roku. Częste nawroty wymagają pogłębionej diagnostyki, ponieważ mogą wskazywać na chorobę przewlekłą układu oddechowego lub zaburzenia odporności.

• Najczęstsze czynniki to palenie tytoniu, astma oraz POChP
• Przewlekłe infekcje i rozstrzenie oskrzeli sprzyjają utrzymywaniu się stanu zapalnego
• Alergie i zanieczyszczenia powietrza nasilają nadreaktywność dróg oddechowych
• Niedobory odporności zwiększają podatność na zakażenia
• Diagnostyka obejmuje spirometrię i badania obrazowe

Zobacz też: Duszność spoczynkowa – przyczyny, diagnostyka i stany zagrożenia życia

Czy palenie tytoniu i przewlekłe infekcje są główną przyczyną nawrotów?

Nawracające zapalenie oskrzeli bardzo często jest konsekwencją przewlekłego narażenia na dym tytoniowy oraz powtarzających się infekcji dróg oddechowych.

Palenie tytoniu uszkadza nabłonek rzęskowy oskrzeli, upośledza mechanizm oczyszczania śluzowo-rzęskowego i sprzyja kolonizacji bakteryjnej. Badania epidemiologiczne potwierdzają, że palacze wielokrotnie częściej doświadczają epizodów zapalenia oskrzeli w porównaniu z osobami niepalącymi.

Przewlekłe infekcje, w tym nawracające zakażenia wirusowe lub bakteryjne, prowadzą do utrzymującego się stanu zapalnego i nadprodukcji śluzu. Niewłaściwie leczone zakażenia mogą sprzyjać przejściu w postać przewlekłą.

Jak astma i przewlekła obturacyjna choroba płuc wpływają na częstość zapaleń?

Nawracające zapalenie oskrzeli może być objawem współistniejącej astmy lub przewlekłej obturacyjnej choroby płuc (POChP).

Astma prowadzi do przewlekłego zapalenia i nadreaktywności oskrzeli, co sprzyja ich obturacji oraz zwiększonej podatności na infekcje. W badaniach klinicznych wykazano, że niewłaściwie kontrolowana astma zwiększa ryzyko epizodów zapalnych.

POChP charakteryzuje się trwałym ograniczeniem przepływu powietrza i częstymi zaostrzeniami infekcyjnymi. Każdy epizod zapalenia oskrzeli może prowadzić do dalszego pogorszenia funkcji płuc.

Objawy sugerujące chorobę przewlekłą obejmują:

• Przewlekły kaszel z odkrztuszaniem wydzieliny
• Duszność wysiłkową
• Świsty wydechowe
• Częste zaostrzenia w sezonie jesienno-zimowym

Czy alergie, zanieczyszczenia powietrza i rozstrzenie oskrzeli sprzyjają nawrotom?

Nawracające zapalenie oskrzeli może być nasilane przez alergie, ekspozycję na zanieczyszczenia powietrza oraz obecność rozstrzeni oskrzeli.

Alergie prowadzą do przewlekłego stanu zapalnego w drogach oddechowych, zwiększając podatność na infekcje. Zanieczyszczenia powietrza, w tym pyły zawieszone, uszkadzają nabłonek oskrzeli i nasilają objawy.

Rozstrzenie oskrzeli to trwałe poszerzenie światła oskrzeli, w których zalega wydzielina stanowiąca pożywkę dla bakterii. Choroba ta predysponuje do częstych zaostrzeń zapalnych.

Do czynników dodatkowych należą:

• Refluks żołądkowo-przełykowy sprzyjający mikroaspiracji
• Niedobory odporności, w tym obniżone stężenie IgG lub IgA
• Brak szczepień przeciw grypie i pneumokokom

Jak wygląda diagnostyka i leczenie nawracających epizodów?

Diagnostyka powinna obejmować ocenę czynników ryzyka oraz badania czynnościowe płuc.

Podstawowym badaniem jest spirometria, która pozwala ocenić obturację dróg oddechowych. RTG klatki piersiowej umożliwia wykluczenie innych patologii, takich jak rozstrzenie oskrzeli czy zmiany miąższowe.

W leczeniu stosuje się:

• β-mimetyki w celu rozszerzenia oskrzeli
• Sterydy wziewne w kontroli zapalenia
• Leki mukolityczne ułatwiające odkrztuszanie

W przypadku częstych nawrotów wskazana jest konsultacja, którą przeprowadza pulmonolog, w celu rozszerzenia diagnostyki i optymalizacji terapii.

Q&A

Ile epizodów rocznie uznaje się za nawracające zapalenie oskrzeli?
Zwykle mówi się o kilku epizodach w ciągu roku, zwłaszcza jeśli utrzymują się przez kilka lat.

Czy każde zapalenie wymaga antybiotyku?
Nie. Większość epizodów ma podłoże wirusowe i nie wymaga antybiotykoterapii.

Czy szczepienia mogą zmniejszyć ryzyko nawrotów?
Tak. Szczepienia przeciw grypie i pneumokokom zmniejszają ryzyko ciężkich zakażeń.

Kiedy zgłosić się do specjalisty?
Gdy epizody są częste, nasilone lub towarzyszy im postępująca duszność.

Źródła:

1. Global Initiative for Chronic Obstructive Lung Disease (GOLD) Report.
2. Global Initiative for Asthma (GINA) Guidelines.
3. Polverino E et al. European Respiratory Society guidelines for bronchiectasis. European Respiratory Journal.
4. Irwin RS et al. Management of cough and bronchitis. CHEST Guideline Report.
5. WHO Guidelines on prevention of respiratory infections.