Częste infekcje dróg oddechowych – przyczyny, diagnostyka i wzmocnienie odporności

Częste infekcje dróg oddechowych to nawracające zakażenia górnych lub dolnych dróg oddechowych występujące kilka razy w roku, przekraczające typową sezonową zapadalność. Problem dotyczy zarówno dzieci, jak i dorosłych, a jego przyczyną mogą być zaburzenia odporności, choroby przewlekłe lub powtarzająca się ekspozycja na patogeny.

• Najczęściej wywołują je wirusy, rzadziej bakterie
• Osłabiona odporność i niedobory immunoglobulin sprzyjają nawrotom
• Alergie i astma zwiększają podatność na zakażenia
• Refluks może prowadzić do mikrourazów błony śluzowej dróg oddechowych
• Diagnostyka obejmuje badania laboratoryjne i ocenę immunologiczną

Zobacz też: Nawracające zapalenie oskrzeli – przyczyny, diagnostyka i leczenie

Czy wirusy i bakterie są główną przyczyną częstych infekcji dróg oddechowych?

Częste infekcje dróg oddechowych najczęściej są wywoływane przez wirusy, a w części przypadków przez bakterie kolonizujące drogi oddechowe.

Do najczęstszych wirusów należą RSV, wirus grypy oraz adenowirusy. Zakażenia wirusowe uszkadzają nabłonek dróg oddechowych, torując drogę wtórnym nadkażeniom bakteryjnym. W badaniach epidemiologicznych wykazano, że dzieci w wieku przedszkolnym mogą przechodzić nawet kilka epizodów rocznie bez obecności trwałej patologii.

Wśród bakterii istotną rolę odgrywają pneumokoki oraz Haemophilus influenzae. Patogeny te mogą powodować zapalenie zatok, oskrzeli lub płuc, zwłaszcza u osób z czynnikami ryzyka.

Jak osłabiona odporność i niedobory odporności wpływają na nawroty?

Częste infekcje dróg oddechowych mogą być wynikiem osłabionej odporności lub pierwotnych i wtórnych niedoborów odporności.

Niedobory immunoglobulin, zwłaszcza IgA, IgM i IgG, prowadzą do zaburzenia odpowiedzi immunologicznej na patogeny. Selektywny niedobór IgA jest jedną z najczęstszych postaci pierwotnych zaburzeń odporności i objawia się nawracającymi infekcjami błon śluzowych.

Osłabiona odporność może mieć również charakter wtórny, związany z niedożywieniem, przewlekłym stresem lub niedoborem witaminy D. W takich przypadkach organizm nie wytwarza skutecznej odpowiedzi przeciwko drobnoustrojom.

Do badań pomocnych w ocenie należą:

• Morfologia krwi z rozmazem
• Oznaczenie poziomu immunoglobulin
• Ocena stężenia witaminy D

Czy alergie, astma i refluks zwiększają podatność na zakażenia?

Częste infekcje dróg oddechowych mogą współistnieć z alergiami, astmą oraz refluksem żołądkowo-przełykowym (GERD), które sprzyjają przewlekłemu podrażnieniu błony śluzowej.

Alergie prowadzą do obrzęku i nadreaktywności błony śluzowej, co utrudnia prawidłowe oczyszczanie dróg oddechowych. Astma wiąże się z przewlekłym stanem zapalnym oskrzeli, zwiększając podatność na infekcje wirusowe.

Refluks żołądkowo-przełykowy może powodować mikroaspirację treści żołądkowej do dróg oddechowych, prowadząc do ich podrażnienia i wtórnych zakażeń.

W takich sytuacjach pomocne są:

• Testy alergiczne
• Ocena czynności płuc
• Diagnostyka w kierunku refluksu

Jak można ograniczyć ryzyko nawrotów?

Postępowanie w przypadku częstych infekcji dróg oddechowych obejmuje zarówno leczenie przyczynowe, jak i profilaktykę.

Podstawą jest eliminacja czynników ryzyka oraz szczepienia ochronne przeciwko grypie i pneumokokom. W badaniach wykazano, że odpowiedni poziom witaminy D może zmniejszać częstość infekcji u osób z jej niedoborem.

Znaczenie mają również:

• Odpowiednia dieta bogata w kwasy omega-3
• Utrzymanie prawidłowej masy ciała
• Regularna aktywność fizyczna

Preparaty takie jak propolis czy czarny bez są przedmiotem badań, jednak ich skuteczność nie jest jednoznacznie potwierdzona w dużych analizach klinicznych.

Q&A

Ile infekcji rocznie to norma?
U dzieci kilka epizodów rocznie może mieścić się w granicach normy, jednak u dorosłych częste nawroty wymagają diagnostyki.

Czy suplementacja witaminy D pomaga?
U osób z niedoborem jej wyrównanie może zmniejszyć ryzyko infekcji.

Kiedy wykonać badania immunologiczne?
Gdy infekcje są ciężkie, nawracające lub towarzyszą im powikłania.

Czy alergia może być przyczyną częstych przeziębień?
Tak, przewlekły stan zapalny błony śluzowej sprzyja wtórnym zakażeniom.

Źródła:

1. World Health Organization. Respiratory infections guidelines.
2. Tangye SG et al. Primary immunodeficiency diseases. Nature Reviews Immunology.
3. Global Initiative for Asthma (GINA).
4. Martineau AR et al. Vitamin D supplementation to prevent acute respiratory infections. BMJ.
5. European Centre for Disease Prevention and Control (ECDC). Respiratory pathogens surveillance reports.